Professional charchoq (burnout): belgilari, sabablari va qanday tiklanish
Ishga borganingizda quruq, befarq va tukenganday his qilyapsizmi? Bu burnout bo'lishi mumkin. O'zbekistonda ko'pchilik uni oddiy charchoq deb o'ylaydi.
Bobur Toshmatov β Ish psixologiyasi mutaxassisi
6 daqiqa o'qish
Burnout nima?
Burnout β 2019 yildan boshlab Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti tomonidan rasmiy tibbiy holat sifatida tan olingan surunkali ish stressi natijasi. Bu nafaqat charchoq β bu ruhiy, jismoniy va hissiy tukenish.
3 asosiy belgisi (WHO ta'rifi)
- Energiya tukenishi β doimiy charchoqlik, hatto dam olganingizdan keyin ham
- Ishdan uzoqlashish β ishga befarqlik, sinizm, motiratsiyaning yo'qolishi
- Professional samaradorlikning pasayishi β o'zingizni berishtingiz darajasini past baholash
Burnout va depressiya farqi
Ko'pchilik burnout va depressiyani aralashtirib yuboradi:
| Burnout | Depressiya | |
|---|---|---|
| Qayerda paydo bo'ladi | Asosan ishda | Hayotning barcha sohalarida |
| Dam olish yordamidimi | Qisman yordam qiladi | Yordam qilmaydi |
| Asosiy tuyg'u | Bo'shliq, charchoq | Qayg'u, umidsizlik |
Burnout davolanmasa, depressiyaga aylanishi mumkin.
Kimlar xavf ostida?
- Yuqori talab qo'yiladigan kasblar: shifokorlar, o'qituvchilar, menejerlar
- Perfeksionistlar
- Chegara qo'ya olmaydigan odamlar
- Qo'llab-quvvatlovchi muhiti yo'qlar
Tiklanish yo'llari
Qisqa muddatli
- Haftasona haqiqiy dam olish (telefon o'chirish)
- Jismoniy harakat: 30 daqiqa yurish
- Ijtimoiy aloqa: do'stlar bilan uchrashuv
O'rta muddatli (1-3 oy)
- Ish yukini qayta ko'rib chiqish
- "Yo'q" deyishni o'rganish
- Qiziqarli hobby tiklash
Uzoq muddatli
- Ish/hayot balansini qayta o'rnatish
- Psixolog bilan ishlash
- Kerak bo'lsa, ish o'zgartirish
Psixolog qachon kerak?
Agar o'zingiz tiklanolmasangiz β bu zaiflik emas, burnoutning og'irligi. Kognitiv Xulq-atvor Terapiyasi burnout uchun eng samarali usullardan biri.
Ozod platformasida burnout bilan ishlash tajribasiga ega psixologlar bilan maslahatlashing.